عمل ((لیلة الرغایب ))

چنانچه شب اول ماه مصادف با شب جمعه بود، سزاوار است عمل ((لیلة الرغائب )) را نیز انجام دهد. از پیامبر اكرم (صلى الله علیه و آله و سلم ) روایت شده است كه فرمودند: از اولین شب جمعه در ماه رجب غافل نشوید. زیرا شبى است كه فرشتگان آنرا ((لیلة الرغائب )) مى نامند. این نامگذارى به این جهت است كه هنگامى كه یك سوم از شب گذشت هیچ فرشته اى در آسمانها و زمین نمى ماند مگر این كه در كعبه و اطراف آن جمع مى شوند. آنگاه خداوند بطور غیرمنتظره اى بر آنان وارد شده و مى فرماید: اى فرشتگانم ! هر چه مى خواهید از من درخواست كنید. فرشتگان عرض مى كنند: حاجات ما این است كه از روزه داران رجب درگذرى . خداوند مى فرماید: این كار را انجام دادم . بهتر است كسى كه این حدیث را مى شنود، در این شب ، زیاد بر فرشتگان صلوات فرستاده تا تكلیفى را كه آیه تحیت (12) به عهده ما گذاشته باندازه توانایى انجام داده باشد - سپس رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم ) فرمودند: كسى كه روز پنجشنبه اول رجب را روزه گرفته و سپس بین نماز مغرب و عشا دوازده ركعت نماز بجا آورده هر دو ركعت به یك سلام و در هر ركعتى سوره فاتحه یك بار، انا انزلناه فى لیلة القدر سه بار و قل هو الله احد را دوازده بار خوانده ، و هنگامى كه نماز تمام شد، هفتاد بار بر من (با این الفاظ) صلوات بفرستد: اللهم صل على محمد النبى الاءمى و على آله ، سپس سجده كرده و در سجده هفتاد بار بگوید: سبوح قدوس رب الملائكة و الروح ؛ سپس سر خود را بلند كرده و بگوید: رب اغفر و ارحم و تجاوز عما تعلم انك انت العلى الاءعظم آنگاه بار دیگر به سجده رفته و در سجده همان چیزى را بگوید كه در سجده اول گفت ، سپس حاجت خود را از خدا بخواهد، ان شاءالله تعالى برآورده مى شود. سپس رسول خدا فرمودند: قسم به كسى كه جانم در دست اوست ؛ هیچ بنده یا كنیزى - از بندگان و كنیزان خدا - این نماز را به جا نمى آورد، مگر این كه خداوند گناهان او را مى بخشد گرچه گناهان او مثل كف دریا و بعدد شن و بوزن كوهها و بعدد برگهاى درختان باشد و روز قیامت هفتصد نفر از خویشاوندان خود را كه همگى سزاوار آتش ‍ باشند شفاعت مى كند. و در شب اول قبر خداوند ثواب آن را به بهترین صورت ، با روى گشاده و خندان و زبان فصیح براى او مى فرستد كه مى گوید: اى محبوب من ! مژده بده ؛ از هر سختى نجات پیدا كردى . مى پرسد: تو كیستى ؟ رویى بهتر از روى تو ندیده و بویى به خوشبویى تو مشامم نرسیده . جواب مى دهد: اى محبوب من ! من ثواب آن نمازى هستم كه در فلان شب ، فلان منطقه ، فلان ماه و فلان سال بجا آوردى ؛ امشب آمده ام تا حقت را ادا كرده ، مونس تنهایى تو بوده و وحشتت را از بین ببرم ؛ و زمانى كه در شیپور دمیده شود، در عرصه قیامت بر سرت سایه افكنم . و تو هرگز هیچ خیرى را از جانب مولایت از دست نخواهى داد.

در اینجا این سؤ ال پیش مى آید كه : ظاهر روایت این است كه ((لیلة الرغائب )) اولین شب جمعه ماه رجب است ؛ و اگر اعمالى كه در این روایت ذكر شده از اعمال این شب بوده و شب جمعه اول ماه ، مصادف با اول ماه شد، چگونه مى توان این عمل را بجا آورد؟- زیرا در این صورت پنجشنبه قبل از جمعه اول ، جزء ماه رجب نیست - جواب این است كه اگر بخواهیم به ظاهر روایت عمل كنیم ، باید بگوییم این اعمال در صورتى است كه شب اول ماه شب جمعه نباشد؛ و اگر شب جمعه بود، شب جمعه دوم این اعمال انجام مى شود؛ گرچه لیلة الرغائب نباشد. چون در روایت تصریح نشده كه این اعمال حتما باید در لیلة الرغائب باشد. ولى راه دوم و سومى هم هست كه صحیحتر به نظر مى رسد. راه دوم این است كه این اعمال را بدون روزه انجام دهیم و راه سوم این است كه روزه را هم بگیریم گرچه روزه در رجب نباشد.

روز اول ماه

از كارهاى مهم در این روز، روزه ، نماز سلمان و دعا در اول آن با دعایى كه در اقبال سید قدس سره روایت شده ، مى باشد.

درباره روزه این ماه روایات معتبرى داریم كه یكى از آنها را نقل مى كنیم : شیخ صدوق مى گوید: رسول خدا (صلى الله علیه و آله و سلم ) فرمودند: رجب قطعا ماه استوار خداوند است كه هیچ ماهى به احترام و فضل آن نزد خدا نمى رسد. در زمان جاهلیت نیز مردم آن را بزرگ مى دانستند و هنگامى كه اسلام آمد، بزرگى و فضیلت آن را بیشتر نمود. رجب قطعا ماه خدا، شعبان ماه من ، و رمضان ماه امت من مى باشد. بدانید كه اگر كسى یك روز رجب را بخاطر ایمان و پاداش الهى روزه بگیرد، سزاوار رضایت بزرگتر خداوند مى شود و روزه او در این روز خشم خدا را خاموش كرده و درى از درهاى آتش را را به روى او مى بندد. و اگر به اندازه پرى زمین طلا بدهد، بهتر از روزه اش نخواهد بود. و اگر روزه اش ‍ را براى خدا خالص نماید هیچ خیرى از دنیا مگر نیكى هایش پاداش او را كامل نمى كند. و موقعى كه شب شد، ده دعاى مستجاب دارد. اگر خواسته دنیایى داشته باشد، خدا به او مى دهد والا خیرهایى براى او ذخیره مى كند كه از بهترین چیزهایى است كه اولیا و برگزیدگان خدا آن را در دعاى خود خواسته اند. روایات بسیارى براى روزه روزهاى رجب وارد شده و ثوابهاى بسیار زیاد و گرانقدرى را به كسى كه یك روز، دو روز، یا سه روز و به ترتیب تا تمام ماه را روزه بگیرد، وعده داده اند. بنابراین كسى كه مى خواهد تمام سعى خود را بكار گیرد، باید تمام ماه را روزه بگیرد تا به سعادت تمام ثوابهاى وارد در هر روز برسد. ولى اگر ماه مصادف با فصل گرما باشد و مزاج و حال او با روزه سازگار نبوده یا عذر شرعى مانند مسافرت یا میهمانیى كه روزه او براى میهمان سخت است یا غیر اینها، براى او پیش آمد باید به جایگزین روزه كه در روایتى از پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم ) آمده ، عمل كند. پیامبر اكرم (صلى الله علیه و آله و سلم ) فرمودند: كسى كه سى روز از ماه رجب را روزه بگیرد، منادیى از آسمان صدا مى زند: اى بنده خدا! گذشته ات بخشیده شد؛ در بقیه عمر خود عمل خود را از نو شروع كن . و خداوند متعال در تمام بهشتها در هر بهشتى ، چهل میلیون شهر از طلا به او مى دهد؛ در هر شهر، چهل میلیون كاخ ، در هر كاخ چهل میلیون خانه ، در هر خانه ، چهل میلیون سفره از طلا، بر هر سفره یك میلیون سینى بزرگ ، در هر سینى چهل میلیون رنگ غذا و نوشیدنى ، با رنگ جداگانه هر كدام از غذاها و نوشیدنى ها مى باشد؛ و در هر خانه اى چهل میلیون تخت از طلا هست كه هزار ذراع در هزار ذراع (13) است ؛ بر هر تختى كنیزى از حورالعین هست كه هر كدام سیصد هزار زلف نورى دارند و هر كدام از این زلفها را یك میلیون دختر خدمتكار خردسال حمل نموده و با مشك و عنبر پوشانده اند تا روزه دار رجب پیش او بیاید. اینها براى كسى است كه تمام رجب را روزه بگیرد. روزه بگیرد. عرض ‍ شد: اى پیامبر خدا! كسى كه بعلت ضعف یا مرض ، یا زنى كه پاك نباشد و نتواند روزه بگیرد، چه كارى انجام دهد تا به آنچه فرمودى برسد؟ حضرت فرمودند: براى هر روز قرص نانى صدقه بدهد. قسم به كسى كه جانم بدست اوست ، اگر هر روز اینطور صدقه بدهد، به آنچه گفتم و بیش ‍ از آن مى رسد. زیرا اگر جمیع مخلوقات آسمانها و زمین همگى جمع شوند تا مقدار ثواب این عمل را معین كنند، به یك دهم فضائل و درجاتى كه در بهشتها به آن مى رسد، نمى رسند. عرض شد: اى رسول خدا! كسى كه نتواند صدقه بدهد چه كارى انجام دهد تا به آنچه فرمودى برسد؟ حضرت فرمودند: با این تسبیح در هر روز ماه رجب صد بار خدا را تسبیح مى كند تا سى روز تمام شود: سبحان الاله الجلیل سبحان من لا ینبغى التسبیح الا له سبحان الاعز الاءكرم سبحان من لبس العز و هو له اءهل .

مطالبى درباره روزه

همانگونه كه در روایت آمده ، همین مقدار كه روزه براى خدا باشد كافى است . ولى سزاوار است وقتى سالك روزه مى گیرد، اعضاى بدن او نیز روزه باشند، همانطور كه از امام صادق (علیه السلام ) روایت شده : ((هنگامى كه روزه گرفتى ، گوش ، چشم ، مو و پوست تو نیز باید روزه بگیرند.)) - امام (علیه السلام ) غیر از این ، اعضاى دیگرى را نیز شمردند - ولى همین كه پوست و مو را ذكر فرمودند، كافى است بدانیم لازم است تمام اعضاى بدن روزه بگیرند. و خلاصه اینكه روزه خواص ‍ تنها روزه شكم و فرج نیست ، بلكه سایر اعضا را نیز شامل مى شود. چنانچه روزه خواص خواص ، روزه تمام اعضاى بدن به اضافه روزه قلب است .

و معنى روزه اعضاى بدن خوددارى اعضاى بدن از مخالفت خواسته هاى الهى است ؛ و روزه قلب عبارت از نگهداشتن آن از خواسته هاى پست و خطورات دنیوى و بازداشتن كامل آن از غیر خدا مى باشد.

 

 

روزه و همینطور هر عبادتى را عوام تكلیفى بیش نمى دانند و لذا با زحمت آن را انجام مى دهند؛ ولى خواص آن را بزرگداشت و لطفى از جانب خداوند دانسته و قرار دادن عبادات و واجب نمودن آن را منت بزرگى براى خدا و نعمت بزرگى براى بندگان مى بینند. و بگونه اى كه شایسته بزرگداشت آن است . با نشاط، خوشحالى و سرور از آن استقبال مى كنند نه با حالتى كه انسان با تكلیف روبرو مى شود. بلكه بالاتر، از خطاب تكلیف لذت برده و شادمان مى شوند. از امام صادق (علیه السلام ) روایت شده كه درباره این آیه : ((اى كسانى كه ایمان آورده اید! روزه بر شما نوشته شد.)) فرمودند: ((لذت خطاب (خداوند به مؤ منین ) سختى عمل را از بین برده است .)) بنده عارف به خدا و به حق او باید هم چنین باشد. زیرا هنگامى كه بنده پروردگار را شناخت ، او را دوست مى دارد؛ و بدین ترتیب تمام معاملات او با خدا معامله محبوب با محبوب مى گردد. و آیا محبوبى را مى شناسى كه خدمت به محبوب براى او سخت باشد؛ بخصوص موقعى كه خدمت به محبوب بزرگداشت و لطفى از طرف او بلكه بالاتر، دعوت به مجلس انس و كرامت باشد. و نه تنها سخت نیست بلكه از خطابى كه تكلیف در آن است ، لذت مى برد و به اندازه محبت و دوستى جان خویش را فدا مى كند؛ و دقت مى كند كه تمام منظور او را انجام دهد؛ و در بدست آوردن تمام محبت او كوشش مى كند؛ گرچه از او نخواسته باشد و بكارگیرى تمام نیروى خود را در این راه لذت و سعادت مى داند؛ و به این ترتیب انجام چیزهاى مورد علاقه خدا از محبوبترین چیزها و خواسته هاى او مى شود. و با شوقى كامل و با قبول منت خدا - در این كه به او اجازه این كار را داده است - به آن عمل مى كند و در قصد او چیزى غیر از خدا و رضایت او پیدا نمى شود. و این نیت را با نیت بدست آوردن ثواب و پاداش و بهشت و نعمتى از نعمتهاى خداوند مخلوط نمى كند؛ چه رسد به این كه ریا، كسب شهرت و اطلاع و رضایت غیر خدا را با نیت رضایت خدا همراه كند.

اهمیت اخلاص

اى عاقل درباره روزه اى كه مى گیرى بیندیش كه اگر با این نیتى كه گفتیم روزه بگیرى به تمام كرامتها و مقامهاى عالى روزه داران و مخلصین و بیش از آن رسیده و فرشتگان خدا به خدمتت در آمده و حتى خدا در خواب قیلوله ات به تو آب و غذا مى خوراند و كسى توان بیان تعداد فضل و كرامت خدا را ندارد. ولى اگر به خاطر ریا و كسب شهرت روزه بگیرى ، خوار و از عبادت كنندگان شیطان شده و با چهار اسم خوانده مى شوى : اى حیله گر! اى فاجر! اى دروغگو! اى ریاكننده ! و به این ترتیب سزاوار آتش مى گردى . و این اختلاف زیاد بخاطر اختلاف نیتهاست .

و اگر مسئله قلب و نیت به این اهمیت نبود، خداوند در قرآن ، در سوره شمس یازده قسم به رستگارى كسى كه آن را تزكیه كرده ، و بدبختى كسى كه آنرا آلوده نماید، یاد نمى كرد. به همین جهت انسان باید با تمام توان سعى كند كه نیت خود را خالص نموده تا جایى كه به مقام صدق در اخلاص برسد.

ملاكهاى تشخیص روزه خالص از روزه ریایى

 

 

ادامه کتاب المراقبات

نوشته شده در تاریخ شنبه 3 مهر 1389    | توسط: حسن پوراللهیار    |    | نظرات()