مراتب شب قدر

از بعضى از روایات برمى آید كه شب قدر مراتبى دارد. و شب قدرى كه در قرآن آمده است ، شب قدرى است كه آخرین مراحل مشیت الهى در آن صورت گرفته و پس از آن تغییر و تبدیلى انجام نمى شود. و نیز از بعضى روایات برمى آید كه شب نیمه شعبان و نوزدهم و بیست و یكم و بیست و سوم ماه رمضان از شبهاى قدر بوده و شب آخر برترین آنهاست كه شب ((جهنى )) نامیده مى شود. و همین شب است كه مقدرات در آن تغییر مى كند. و با احتمال قوى شب بیست و هفتم ماه رمضان نیز از شبهاى قدر است . و كسى كه مى خواهد احتیاط كند باید در تمام این پنج شب اعمال شب قدر را انجام دهد. و چون این قول از لحاظ مضمون و سند برتر از دیگر اقوال بود، بهمین جهت سایر اقوال را ذكر نكردیم .

آمادگى براى این شب و دعا براى توفیق در آن

سزاوار است كسى كه دین و نص روشن قرآن و روایات پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم ) و آل معصوم او (علیهم السلام ) دارد، تمام سعى خود را جهت آمادگى براى اعمال این شب بكار گیرد. از كارهایى كه در طول سال مى تواند انجام دهد، دعا جهت توفیق در این شب مى باشد و این كه بتواند در این شب ، محبوبترین و پسندیده ترین كارها نزد خدا را انجام داده و خداوند این شب را براى او بهتر از هزار ماه قرار داده ، و اعمال این شب را باین شكل از او قبول نموده و آن را با بالاترین درجات براى او ثبت ، و تا روز دیدار او آن را بپروراند؛ در این شب ، نام او در گروه مقربین نوشته ، و شناخت ، محبت ، نزدیكى ، پناه ، رضایت و خیر خود همراه با عافیتش را نصیب او گردانیده ، و بگونه اى از او راضى شود كه خشمى بعد از آن نبوده ، و پیامبر و امامان بخصوص امام زمانش (علیه السلام ) از او راضى شده ، و او را با آنان در مجلس ((صدق ))، نزد سلطان مقتدر جاى داده و در بذل تمام توانایى براى فرمانبردارى و بدست آوردن رضایتش ، او را موفق ، و عاقبت او را نزدیكى و رضایتش قرار دهد.

از كارهایى كه مى تواند بوسیله آن تمام سعى خود را در این شب بكار گیرد، این است كه در طول سال براى این شب آماده شده و مقدمات عبادت را فراهم نماید. مثلا مكان و لباس مناسب و عطر و صدقه اى را تهیه و مضامین لطیفى را براى مناجات با پروردگار و كلمات برانگیزنده اى را در خطاب آقایان و نگهبانان و حامیانش انتخاب كند. و میهمانان مخصوصى را كه مناسب با این شب مى باشند، و چند فقیر را براى صدقه دادن در نظر بگیرد.

گمان مى كنم اگر یكى از سلاطین دنیا كسى را در روز مخصوص به میهمانى دعوت نموده و شخص بزرگى را دنبال او بفرستد، و آنگونه كه خداوند با تو رفتار كرده است او نیز در دعوت خود با او مهربانى كرده و در مقابل حضور او در مجلس - كه اعیان و اشراف و پادشاهان حضور دارند - و رعایت آداب آن ، به او وعده اعطاى خلعتهاى گرانبها و املاك پرارزش و وسیع و فرمانهاى حكومت و سلطنت داده و به او بگوید هر قدر در انجام كارهاى كمى كه در این مجلس باید انجام دهد، دقت كند سلطان او را از عطایا و احسان خود بیشتر بهره مند مى كند، از اشتیاق حضور در این مجلس قالب تهى كرده و براى آمادگى حضور در چنین مجلسى شریف و این مقام والا تمام توان خود را بكار گرفته ، در طول سال این مطلب را فراموش نكرده ، در تمام حالات با جدیت به آن پرداخته و خود را براى چنین روز بزرگى آماده مى نماید بگونه اى كه اهل سعى و تلاش نمى توانند اینطور عمل كنند. و باندازه اى مواظب است و دقت مى كند كه انسان را شگفت زده مى كند. و آنگونه كه باید و دوست در مقابل دوست انجام مى دهد ادب را رعایت مى كند.

اى عاقل ! چگونه این دعوت را اجابت مى كنى ؟ سلطان سلاطین ، خداى خدایان و حاكم آسمانها و زمین تو را به این میهمانى دعوت نموده و براى این دعوت فرشتگان بزرگوار و پیامبران و رسولان و بهترین مردم را فرستاده و با جانشینان معصومش آن را تاءكید كرده است . و آنگاه تو را با فرشتگان دعوت كننده بزرگ داشته است ؛ هر شبى با دعوتهایى مخصوص ‍ و لطفها و كرامتهایى عالى . در مقابل اخلاص یك شب تو نعمتهاى جاویدى به تو وعده داده است كه نه چشمى مانند آن دیده و نه گوشى شنیده و نه در دل انسانى خطور كرده است . نور، زیبایى ، سرور، سلطنت ، دارایى ، و شادمانیى را به تو وعده داده كه عقل تو حتى از تصور گوشه اى از آن عاجز، و اندیشه ات در آن سرگردان است . نزدیكى ، پناه و شادمانى دیدار خود را به تو وعده داده است كه عقل انسانها و فهم علما و اندیشه حكما از درك آن ناتوان است .

برادرم ! آیا بخاطر آمادگى براى این مجلس ، باندازه اى كه شایسته است تلاش نموده و از رستگاران خواهى شد یا با غفلت خود این فرصت را از دست داده و از جمله ورشكستگان خواهى بود؟ یقین داشته باش اگر از این كرامت غفلت كرده و با كوتاهى خود آن را از بین ببرى و در روز قیامت آنچه را كه دیگران با سعى كامل به آن رسیده اند ببینى ، به حسرتى دچار مى شوى كه آتش جهنم و عذاب دردناك در مقابل آن كوچك است . و بهمین جهت در آن روز با ورشكستگان پشیمان صدا مى زنى : ((افسوس كه جانب خدا را رعایت ننموده و در حق خود ظلم و تفریط نمودم و وعده هاى خدا را مسخره نمودم )) در حالى كه پشیمانى سودى نداشته و درهاى توبه و جبران بسته و آثار اعمال و نتایج آن آشكار شده است .

بنابراین قبل از این كه بخاطر كوتاهى و از بین بردن فرصتها ملامت شوى خود را سرزنش كن . و قبل از اینكه به تو بگویند: چرا كرامت پروردگار جهانیان را كوچك شمردى ؟ خود این مطلب را در نظر بگیر. و خود و سرمایه ات را حسابرسى كن ، قبل از این كه به حساب تو رسیدگى شده و بجاى كرامت و سلطنت ، به خوارى و پستى برسى . سرمایه اى كه اگر باقى مى ماند به بالاترین سودهاى تجارت در روزهاى سختى و نیاز مى رسیدى . سزاوار است وقتى كه شب قدر نزدیك مى شود شوق او به رسیدن به كرامتهایى كه در این شب براى او مهیا شده است افزون گردیده ، كرامت مقام بالا و مجلس حضور پروردگار جهانیان و تقدیس خداوند آسمانها و زمین ، و اعمالى را كه با حال و اخلاص و حضور و رقت و صفاى او و رضایت مولایش مناسبتر است ، براى شبش انتخاب كرده و در این مورد از خداى متعال كمك گرفته و از خلفاى او - درود خدا بر آنان - یارى بجوید.

انتخاب عمل براى این شب ، تفكر و یاد خدا

اگر فهمید چه عملى مناسبتر است كه به همان عمل مى كند. و اگر تردید پیدا كرد، باید استخاره كند. بعد از تعیین وقت ذكر، وقت مناسبى را كه در آن خواب آلود یا سیر یا گرسنه نبوده و موانع دیگرى نیز نداشته باشد، باید براى تفكر معین كند. نیز باید تمام سعى خود را بكار گیرد كه در شبش ‍ چیزى ، حتى امور مباح ، او را از یاد خدا بازنداشته و در نمازها و مناجاتش به غیر آن حتى مستحبات فكر نكند.

زیرا كسى كه مثلا در نماز به ساختن مسجد و آب كشیدن آن یا صدقه دادن فكر كند غافل است . حتى در حال ایستادن نماز در یاد اجزاى آن بودن غفلت است . و باید در هنگام عمل فقط سعى كند كه قلب او از حقیقت كارهایى كه انجام مى دهد و ذكرهایى كه مى گوید غافل نباشد. و براى این كه براحتى به این مطلب برسد، مى تواند قبل از انجام عمل مختصرى درباره آن فكر كند و آنگاه عمل را انجام دهد. و اگر هنگام قرائت و ذكر از آن غافل شد باید آن را تكرار كند. مثلا وقتى مى خواهد رو به قبله بایستد، مى تواند اجمالا درباره معناى رو به قبله نمودن بیندیشد. و هنگامى كه مى خواهد بایستد ابتدا درباره حقیقت آن كه همان ایستادن براى اداى حق بندگى است اندیشیده و فكر كند كه ایستادن بر روى دو پا اشاره به ترس و امید بخاطر پذیرفته شدن عبادت یا عدم آن است . و بهمین ترتیب ...، حتى قرائت و ذكرهاى نماز. مثلا قبل از گفتن ((بسم الله الرحمن الرحیم )) معناى آن را اجمالا در نظر آورده و آنگاه آن را بگوید. و اگر در اثناى قرائت آیه اى غفلتى براى او پیش آمد باید آن آیه را تكرار كند.

توسل به نگهبان این شب

بر چنین عمل كننده اى لازم است در اول شب خیلى به نگهبان آن شب كه از معصومین (علیهم السلام ) است ، توسل جسته و او را شفیع خود قرار دهد. و در این هنگام توفیق در اعمال و احوال را كه به آن احتیاج دارد ذكر نموده و تلاش كند با الفاظى كه براى درخواست ترحم و شفاعت مى گویند، رحمت و رقت را جلب كرده و مهربانى و كرامت را برانگیخته و ابرهاى جود و كرم و بخشش را بباراند. و با دست آنان عقل و نفس و قلب و صفات و اعمال و تمام وجودش را به مولایش تفویض و واگذار نموده ؛ و در طول شب نیز مواظب باشد كارى مخالف با تفویض ، انجام ندهد؛ و اگر بتواند حتى تفویض خود را نیز واگذار كند، قطعا رستگار شده است .

ولى خیلى اتفاق مى افتد كه انسان مراقب نبودن و بى مبالاتى را با تفویض ‍ اشتباه كرده ، آن پلید او را فریب داده و با نادانى او را هلاك مى كند. بنابراین تا زمانى كه با علوم الهى بخوبى نفهمیده كه به تفویض رسیده است ، نباید مطمئن شود و براى اطمینان باید ببیند كه حال و مرادش در آنچه كه تفویض نموده با یكدیگر موافق هستند یا نه . زیرا یكى از علامات صحت تفویض قبول آن ، و یكى از علامات قبول نیز آن است كه خداوند متعال ، امورى را كه بنده به او تفویض نموده است ، بخوبى و بالاتر از آرزوى بنده سرپرستى كند.

روشى براى ایجاد رقت قلب

از كارهایى كه باعث برانگیختن رقت و بوجود آمدن گریه و ترسى كه از جهت بزرگى خداست مى شود، مى توان از بستن دست به گردن ، پوشیدن لباس مویین ، ریختن خاك بر سر، به خاك افتادن ، گذاشتن صورت بر خاك ، گذاشتن سر بر دیوار، راه رفتن و ایستادن ، فریاد زدن و ساكت شدن ، در خاك غلت خوردن ، و خود را در روز قیامت فرض كردن و آنگاه با آنچه درباره ملامت مجرمین وارد شده است ، خود را ملامت كردن نام برد. و سپس به سمت راست خود نگاه كرده و درباره وضع و حال ((اصحاب یمین )) و شكل و لباس آنها فكر كند، آنگاه به سمت چپ نگاه كرده و خود را یكى از ((اصحاب شمال )) فرض نموده و روى سیاه ، چشم كبود، دستان بسته آنها، همنشینى آنان با شیاطین ، پوشیدن لباسهاى مسى گداخته و لباسهاى آتشین و حضور تمامى فرشتگان عذاب را در حالى كه منتظر فرمان پروردگارشان هستند در نظر آورد. آنگاه از صدور این خطاب : ((او را بگیرید، در غل و زنجیر كشیده آنگاه به دوزخ افكنید. آنگاه با زنجیرى كه طولش هفتاد زراع است در كشید.)) حذر كند.

سپس صدا بزند: اى مهربانترین مهربانان ! اى یاور كسانى كه یارى مى خواهند! رحمت گسترده ات كجاست ؟ كجاست عطایاى فراوانت ؟ كجاست فضل بزرگت ؟ كجاست منت زیادت ؟ كرم تو كجاست ؟ اى كریم ! آنگاه گریه كرده و بردبارى و كرم بزرگ و فضل و احسان قدیم و عفو و آمرزش عمومى او را در خاطر آورد. اگر در این حال شیطان پلید سراغ او آمده و بخواهد او را از رحمت پروردگارش ماءیوس گردانیده و به او بگوید: تو با این گناهان و عیوب اهل رحمت خدا و نگاه لطف او نیستى ؛ زیرا فرموده است : ((رحمت خود را براى متقین نوشته ام .)) و تو باتقوا نیستى ، نباید سخن او را قبول كند. حتى جواب او را نگفته و در جواب او با خداى خود مناجات نموده و بیشتر اظهار امیدوارى نموده و بگوید: ((از كرم تو دور است كه از مانند من كه محتاج عفو و كرم تو بوده و با اولیائت به درگاهت توسل جسته ام روى گردانده و بر چشم گریان و قلب خاشع و بدن خوار و متواضع من ترحم ننمایى .))

آنگاه امیدوارى خود را بیشتر و آرزوهاى خود را گسترده كرده و هر مقام عالیى را كه در شناخت و محبت ، نزدیكى و منزلت ، و عمل و تقوى ، تصور مى شود، خواسته و بسیار گوید: ((اى كسى كه هر چه بخواهد انجام مى دهد ولى دیگران نمى توانند این كار را انجام دهند! اى كسى كه هیچكدام از عطایاى بزرگ و كرامتهاى بزرگ و زیبا در نظر او بزرگ نیست ! اى كسى كه احسان ، چیزى از او كم نكرده و محروم نمودن چیزى بر دارایى او اضافه نمى كند.))

 

 

ادامه کتاب المراقبات

نوشته شده در تاریخ شنبه 3 مهر 1389    | توسط: حسن پوراللهیار    |    | نظرات()